مجتبى ملكى اصفهانى

127

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

بايد براى به دست آوردن دليل حكم جستجو نمود ، و در اصل لفظى بايد براى اطمينان از وجود يا عدم معارض ( قيد ، تخصيص ، مجازيت و . . . ) جستجو نمود . نقاط اختلاف : 1 - اصل لفظى در باب الفاظ جريان دارد ، ولى اصل عملى تعيين‌كننده وظيفه مكلف نسبت به عمل است و هيچ ارتباطى به الفاظ ندارد . 2 - در اصل عملى جستجو از اصل دليل و حجّت است ، ولى در اصل لفظى جستجو از مزاحم و معارض حجّت است ؛ به عبارت ديگر : در اصل عملى جستجو از مقتضى براى جريان اصل است ، و در اصل لفظى جستجو از مانع است . يعنى جستجو از اينكه مثلا به اين عام تخصيص خورده كه مانع حمل آن بر عموم شود يا نه ؟ به عنوان « اصل لفظى » رجوع شود . اصل غير مثبت به عنوان « اصل مثبت » رجوع شود . اصل غير محرز به عنوان « اصل » رجوع شود . اصل لفظى - شك در لفظ دو گونه است : 1 - شك در وضع : يعنى انسان شك كند در وضع لفظ خاصى براى معناى خاصى و نداند كه آيا استعمال لفظ در اين معنا به صورت حقيقت است تا اينكه